Showing posts with label statistika_ial. Show all posts
Showing posts with label statistika_ial. Show all posts

Monday, December 19, 2016

Analize mbi situaten ekonomike te sistemit te arsimit te larte privat


Gazetarja Ola Xama ka analizuar situaten financiare te tregut te arsimit te larte privat. Analiza permban kryesisht te dhena statistikore dhe financiare, por edhe spekulime. Ndersa grafiket jane te pakuptueshem pasi nuk kane informacione shtese mbi interpretimin e tyre (p.sh. si ai mbi xhiron). 

Ola Xama, Monitor, 17 Dhjetor 2016

http://www.monitor.al/biznesi-50-milione-euro-universiteteve-private-kush-e-mori-tregun-e-atyre-qe-u-mbyllen/

Komentet e vleresimit nga autori i blogut jane ne te kuqe. 
 
Dy vite pas mbylljes së gjysmës së universiteteve private nga ana e Ministrisë së Arsimit, ato që rezistuan, në pjesën më të madhe, kanë përmirësuar bilancet dhe kanë rritur fitimet e tyre. 23 shkollat e larta tashmë nuk po diskutojnë më rënien e xhiros vjetore, por janë futur në luftën e egër për të marrë sa më shumë studentë. 11 universitetet më të mëdha private qarkulluan 35 milionë euro në 2015 dhe fituan rreth 6 milionë euro, ndërsa tregu (përfshirë dhe 2 universitete OJF) vlerësohet se i kalon 50 milionë euro. Universitetet që morën tregun e atyre që u mbyllën

Nuk është vetëm çmimi i lartë që një shkollë private ofron për studentët (krahasuar me publiken) problemi i vetëm në tregun e arsimit. Cilësia e shkollave private hapi një debat të madh përpara disa vitesh se cila ofronte diploma cilësore dhe sa rëndësi kishte dija që ato jepnin për nxënësit, dhe sigurisht e ardhmja e këtyre studentëve. Në Shqipëri është e vështirë të matësh cilësinë e shkollimit dhe punësimin e brezave që dalin nga universitetet. Një arsye lidhet me faktin që nuk ka ende një listë orientuese të profesioneve për të cilat ka nevojë tregu. Së dyti, për shkak të antologjisë që është krijuar rëndom në këto vite: edhe nëse ke një diplomë të mirë në “shtet”, sërish mund të ngelesh pa punë!


Lulëzimi i shpejtë i biznesit “universitet” solli hapjen e mbi 50 të tillëve në Shqipëri deri në fund të 2013-s, ku dukej se në qendër të vëmendjes ishte prodhimi i sa më shumë diplomave, në një kohë që nuk kishte asnjë institucion që të bënte renditjen dhe orientimin e nxënësve se ku të shkonin dhe cili ishte më i miri. [Ne fakt eshte realizuar renditja ne vitin 2011 dhe orientimin e kryente Ministria dhe APAAL.] Por ky shërbim, me sa duket, rezultoi i leverdishëm për shumë familje të cilat kërkojnë të diplomojnë fëmijët e tyre, edhe pse në disa raste këta nxënës nuk e meritonin diplomën [Gazetarja nuk jep asnje shembull se kur ishte keshtu].
Numri i studentëve të regjistruar në shkollat private ka ndjekur një trajektore rritëse që prej vitit 2003, kur është hapur shkolla e parë e lartë private e deri në vitin shkollor 2011/2012, kur arriti rekordin, në rreth 35 mijë, sipas të dhënave të INSTAT.
Ky numër ra në rreth 31 mijë në vitin 2013-2014, kohë kur qeveria mbylli një pjesë të konsiderueshme të tyre dhe zbriti më tej në rreth 25 mijë në 2014/2015, duke rezultuar rreth 27% më i ulët se rekordi i 2011/2012.

Edhe pse në total, numri i studentëve në privat është ulur, universitetet që mbetën kanë shtuar studentët që mësojnë në këto ambiente mesatarisht me 100 nxënës për një shkollë. Të vetmit që kanë pësuar rënie të numrit të tyre në vitin shkollor 2014/2015 ishin Universiteti Europian i Tiranës, Universiteti i New York Tirana dhe Ivoclar & Vivadent. Ndërsa Universiteti Mesdhetar, Tirana Business University, Canadian Institute Of Tenchnology dhe Wisdom kanë dyfishuar numrin e studentëve. Gjithsesi, listën e shkollave më të mëdha vijojnë ta kryesojnë Albanian University (ish-UFO), që shtoi 563 studentë në vitin akademik 2014/2015 dhe Universiteti Europian i Tiranës, që gjithsesi pa një tkurrje me rreth 600 studentë për të njëjtin vit akademik.
Në vlerë absolute, shtesën më të lartë të studentëve në 2014/2015 e kishte Universiteti Mesdhetar, me 655 të tillë, i ndjekur nga Albanian University me 563, Marin Barleti me 500, Metropolitan me 482, Tirana Business University me 311. [Gazetares nuk i shpeton asnje koment mbi lidhjet politike te ketyre institucioneve me qeverine.]
 

Rilulëzimi i universiteteve private, tregu arrin 50 milionë euro
Edhe pse në vitin 2013, të ardhurat në shkollat e larta private filluan të binin, sot tregu i ngushtuar ia ka arritur t’u japë një xhiro më të madhe se 2013-a. Në këto dy vite, bilancet e shkollave private janë përmirësuar dhe fitimi është i mirë, po të kemi parasysh kontekstin ekonomik, ku shumë biznese me investime të majme ia dalin me vështirësi të mbijetojnë.
Nëse për të hapur një biznes në sektorin e naftës, bankave apo edhe bujqësisë të duhen miliona dollarë investime që të arrish të sigurosh fitim, paratë për të filluar një shkollë private janë shumë herë më të pakta. Mjafton të marrësh një godinë me qira, të blesh tavolina, karrige, kompjuterë, libra dhe ja ku u bë! Shpenzimet më të shumta të universiteteve janë për pagat e punonjësve dhe marketing. Por këto kosto, me sa duket, ia dalin të mbulohen më së miri nga tarifat që paguajnë studentët, të cilat nisin nga 2 mijë euro dhe shkojnë deri në 5 mijë euro për disa shkolla. [Asnje argument nga gazetarja mbi keto shifra, edhe pse ka shume studente qe nuk paguajne tarifa te plota.]
Për vitin 2014 dhe 2015, bilancet e universiteteve që konkurrojnë me njëri–tjetrin mbi bazë të numrit të studentëve dhe cilësisë së diplomave janë përmirësuar në mënyrë konstante. Xhiron më të madhe e zë Albanian University, me 15 milionë dollarë, i cili pasohet nga grupi Turgut Ozal, që ka në pronësi dhe Universitetin Epoka me 13 milionë dollarë dhe UET, me 7.8 milionë dollarë të ardhura.
New York, që ka një numër të vogël studentësh, por tarifa të larta krahasuar me mesataren, ka siguruar në fund të 2015-s 3.8 milionë dollarë të ardhura.
Universiteti Aldent ka shënuar rritje të fortë të të ardhurave, me 58%, në rreth 2.3 milionë euro.
Në total, 11 universitetet më të mëdha në vend (të regjistruara si biznese) qarkulluan 35 milionë euro në 2015-n, sipas xhiros së deklaruar në bilanc (shiko tabelën) me një rritje prej 11% me bazë vjetore dhe fitimet në total arritën në rreth 6 milionë dollarë. Këtu nuk përfshihen të dhënat e Universitetit Mesdhetar (Qendrës Mesdheu) dhe Zojës së Këshillit të Mirë, të cilët janë ndër më të mëdhatë, por janë të regjistruara si organizata jofitimprurëse dhe nuk dorëzojnë bilanc në Qendrën Kombëtare të Biznesit. Duke marrë në konsideratë që në arsimin e lartë privat ishin regjistruar në vitin akademik 2014/2015 rreth 25 mijë studentë dhe një tarifë minimale prej 2000 eurosh për student, tregu i universiteteve private llogaritet të qarkullojë të paktën 50 milionë euro në vit.


Norma të larta fitimi
Institucionet arsimore më fitimprurës janë Albanian University (ish-UFO), me një normë fitimi (para taksave) të lartë prej 32% në 2015-n, ndonëse në rënie në krahasim me një vit më parë, dhe Aldent, me një marzh prej gati 38%. Më pas renditet Marin Barleti, që ka dyfishuar normën e fitimit në gati 33%.
Universiteti Europian i Tiranës mori mbrapsht në formë fitimi (para taksave) 17%.
Disa prej shkollave të larta vijojnë ende me humbje, si Tirana Business University dhe Polis. Humbjet janë veçanërisht të larta për Institutin Kanadez të Teknologjisë.
Të zhytura në kredi e detyrime
Pothuajse të gjitha shkollat private kanë një kredi në bankë për të shlyer, dhe përveç huas së marrë për investime, e cila mbulohet nga interesa të ulëta, shumë prej tyre kanë detyrime në formën e overdrafteve apo kredive konsumatore të marra për situata emergjente. Si çdo biznes, edhe universiteti ka problemet e tij. Rastet më të shumta në mangësinë e të ardhurave janë nga vonesat në arkëtimet e pagesave të studentëve, të cilat më pas krijojnë dhe zinxhirë në vonesat e pagat e punonjësve në këto shkolla. Por një nga arsyet e këtyre kredive për disa nga universitetet janë dhe investimet që kanë dashur të bëjnë në ambiente më të mira. Këto në vite të ndryshme, kanë përmbysur dhe bilancet, të cilat mund të siguronin fitime të mira.
Si çdo shoqëri tregtare, shkolla të ndryshme kanë probleme të ndryshme. Situata financiare ka bërë që një pjesë e mirë e tyre të kenë shuma të konsiderueshme parash për të dhënë për qiratë ku kanë pasur godinat. Një universitet nuk ka paguar rreth 580 mijë euro qira, dhe në listë me të janë dhe tre të tjerë. Po ashtu detyrime janë akumuluar dhe për paga punonjësish dhe reklama.
Po sa rrezikojnë detyrimet të ardhmen e tyre? Që një biznes të jetë i shëndetshëm financiarisht, nuk duhet që totali i borxheve që ka, i cili përfshin detyrimet afatshkurtra dhe afatgjata, të jetë mbi 1.5 herë më i lartë se vlera totale e kapitalit të tij. E po ta marrësh në këtë lloj renditjeje, sërish universiteti më i mirë nga kjo pikëpamje është Albanian University. Detyrimet e kësaj shkolle janë më të vogla se kapitali dhe kanë koeficientin 0.4. Grupi shkollor Turgut Ozal, edhe pse nuk pati një fitim të lartë për vitin 2015, rezulton po ashtu me një raport të mirë të vlerës së detyrimeve ndaj kapitalit prej 1.17, ndërsa i treti është Aldent, me koeficientin 1.32, i ndjekur nga New York (1.64). Universiteti Europian i Tiranës ka vlerën më të lartë të detyrimeve përballë kapitalit të siguruar në këto vite. Sipas të dhënave të bilancit 2015, UET ka kredi prej 1.1 miliardë lekësh në Bankën Credins dhe Fondin Besa. Në total detyrimet e UET janë 9.7 herë më të larta se vlera e audituar e kapitalit nga eksperti kontabël, pas tij vjen Luarasi me një raport detyrime/kapital 6.23.
Henri Çili, administrator i UET, shpjegon se detyrimet e larta lidhen me një kredi që është marrë për financimin e kampusit të ri në Sauk. Pavarësisht se bilanci 2015 tregon një raport të përkeqësuar të detyrimeve, Çili thotë se pagesa e kredisë është e garantuar nga pasuritë e paluajtshme të grupit, konkretisht godina B e ndërtesave ekzistuese, e cila është dhënë në shfrytëzim. “Të gjitha pasuritë imobiliare dhe kapitalet e tjera janë të mbledhura në një grup të ri UET Enterprise Consulting dhe financimin e kampusit të ri në Sauk, projekt-idenë e të cilit e ka bërë Bashkim Zahaj, që do të bëhet kryesisht nga të drejtat pasurore mbi asetet që tashmë grupi ka (godina B e vendndodhjes aktuale) dhe do të përmbushë gati 75% të kostos”, thotë Çili.

Shpenzime të majme për rroga dhe marketing
Që të bësh biznes me universitete, patjetër që do të duhet të sigurosh një staf të mirë dhe me emër. Në konceptin e liberalizimit të tregut të punës dhe rritjes së vlerës së mësimdhënies, privatëve duhet t’iu dihet një “nder”: rivendosja e meritokracisë në pagat e profesorëve. Ndryshe nga sektori publik, i cili mund të ketë emrin më të njohur dhe të kërkuar nga studentët, pagat më të larta për t’u punësuar patjetër që janë te privati. Presidenti, rektori dhe dekani arrijnë në një rrogë gati 5-fish më të lartë se në shkollën shtetërore, e po ashtu afro dy herë më e madhe është edhe pagesa për pedagogët e ndryshëm.
Tërheqja e stafit akademik më të mirë në këto universitete solli dhe një hapje të tregut të lektorit, profesorit, doktorit. Tashmë janë studentët që zgjedhin ata, janë meritat që përcaktojnë shpërblimin që ata marrin.

I madh është edhe buxheti për marketing. Për disa vjet, universitete të ndryshme kanë pasur të barabarta kostot për pagesën e stafit me atë të marketingut që bëhet për studentët. Me sa duket, në një treg ku duhet të marrësh sa më shumë nxënës, reklama dhe shpenzimet për të janë një formë e mirë. [Asnje e dhene nuk paraqitet mbi kete pohim.]

A do të arrijnë të mbijetojnë privatët?
Tregu i universiteteve private mund të ofrojë “për të mbijetuarit” një të ardhme të mirë. Në bazë të numrit të studentëve dhe cilësisë së diplomës, ligji i ri në arsimin e lartë do t’i subvencionojë ata me para nga buxheti për të bërë liberalizimin e tyre. Por pyetja që ngrihet është se a do të ketë kjo një kosto për studentët që duan të ndjekin publiken? Çështja e dytë që shtrohet është se sa e dobishme është dhënia e parave disa bizneseve të cilat kanë në thelb të tyre fitimin, kur nuk dihet ende se sa studentë të dalë prej tyre janë punësuar, pa diskutuar dhe nivelin e pagës me të cilën fillojnë punë? Sot Shqipëria ka 23 universitete private, me afro 25 mijë studentë dhe 12 publike me 121 mijë studentë. A do të arrijnë të gjithë të sigurojnë punësim? A ia vlen të sakrifikojnë duke studiuar, duke paguar, duke humbur orët që mund të bënin një punë ku të siguronin të ardhura, në mënyrë që të marrin një diplomë? A do t’i vlejë kjo diplomë?
13 universitete private u mbyllën në vitin 2013, ku diploma e shumë prej studentëve që përfunduan arsimin e lartë pranë tyre, sot me sa duket paragjykohet, me apo pa të drejtë. Në një raport të Ministrisë së Arsimit, rezultoi se afro 900 nxënës të këtyre shkollave ishin të huaj, në një kohë që leksionet i merrnin në gjuhën shqiptare, shkeljet dhe cilësia e tyre vuri në pikëpyetje edhe diplomat e merituara të shumë prej studentëve që morën dije aty. Të vetmit të cilët përfituan, ishin ata që nuk arritën të përfundonin studimet në vitin që u mbyllën, por në bazë të krediteve të marra shkuan në universitetet e mbetura publike dhe private.

Kur universiteti kthehet në bar-kafe ose firmë ndërtimi
Universiteti Justiniani I rezulton të ketë ndryshuar emrin në U–I dhe pas problemeve me përmbaruesit, në fund të vitit 2014 ka ndryshuar objektin e aktivitetit nga “Përgatitja e specialistëve të lartë në fushën e shkencave juridike” në “Hapje bar-bufe, restorant” etj.
Objektin e aktivitetit e ka ndryshuar dhe Shkolla e Lartë Jopublike Vitrina, që është kthyer në studio projektimi dhe ndërtimi. Universiteti Argenti në Shkodër ka ndryshuar gjithashtu objektin e aktivitetit në firmë ndërtimi, ashtu si kishte qenë dhe në fillimet e aktivitetit. Është interesante se si firma ndërtimi, apo autoshkolla (në rastin e Vitrina) me lulëzimin e universiteteve private u kthyen në institucione arsimore.
Universiteti Kristal, një ndër më të mëdhenjtë që u mbyll, rezulton në QKB me status të pezulluar. Të pezulluar janë dhe Universiteti Planetar i Tiranës, Universiteti Ndërkombëtar i Tiranës etj.
Universiteti Sevasti & Parashqevi Qirjazi, pasi u pezullua në vitin 2014, është bërë sërish aktiv në shkurt të vitit 2016, teksa ka ndryshuar dhe pronësi (Robert Dako i ka shitur 100% të aksioneve Aleks Uldedaj). Blerësi ka marrë përsipër të paguajë dhe detyrimet tatimore. Shkolla nuk ka pasur ndryshim të objektit të aktivitetit.












Sunday, October 25, 2015

Studim i Fondacionit Friedrich Ebert mbi te rinjte

 

Fondacioni Friedrich Ebert, i afiluar prane Partise Social-Demokrate ne Gjermani, i qendres se majte, ka publikuar se fundmi nje studim mbi gjendjen dhe perspektivat e te rinjve ne Shqiperi. Raporti per vitin 2015 titullohet “ALBANIAN YOUTH 2015: Slow change, Internet dependency and …EU trust!” (Rinia Shqiptare 2015: Ndryshim i ngadalte, varesi nga interneti dhe … besim tek BE!”

http://www.fes-tirana.org/media/publications/pdf-files/2015/t-150915-albanien-youth-eng.pdf

Popullata: Te rinjte 16-27 vjec.

Metoda: Sondazh (Intervista te strukturuara)

Kampionimi: 1200 individe. Metoda eshte Probability Proportion to Size. Stratifikim dhe perzgjedhje e individeve mbi bazen e qendrave te votimit dhe zones (rural/urban). U zgjodhen 120 qendra votimi me nga 10 intervista per qender. Perzgjedhja ne menyre rastesore dhe individet ishin te vendosur ne dy cluster (qender votimi dhe familje).

Grupmoshat 16-17 vjec 18-27 vjec
Shkolle (56.4%) 87.6% 38.6% (18-22 vjec)
- Universitet   23.9%
- Shkolle e mesme 27.5%  
- Master/PHD.   4.8%

Cela A., Kamberi G., Pici E. (2015) ALBANIAN YOUTH 2015: Slow change, Internet dependency and …EU trust! FES-Tirana, IDRA. Marre nga http://www.fes-tirana.org/media/publications/pdf-files/2015/t-150915-albanien-youth-eng.pdf

Gjetjet kryesore (fq. 69) ne lidhje me arsimin

- Pjesa me e madhe e te intervistuareve mendojne se kostoja e arsimit i pengon ata nga ndjekja e arsimit te larte.

image

- Pjesa me e madhe e te intervistuareve raportojne se korrupsioni ne arsim eshte evident ne institucionet e arsimit.

image

- Te rinjte e shohin arsimin e larte si nje mundesi per te rritur aftesite e tyre, megjithe nivelin e larte te papunesise nder te diplomuarit;

- Studentet jane me te qarte me zgjedhjen e programit te studimit.

image

- Rreth 60% e te rinjve te intervistuar shprehen se jane kryesisht te kenaqur me cilesine e arsimit ne Shqiperi, pakenaqesia eshte me e larte ne Tirane. Rreth 46% raportojne se do te deshironin nje institucion publik jashte vendit.

image

- Vetem 17% e te rinjve jane perfshire ne nje vend praktike, ndersa vetem 17% kane mundur te perdorin aftesite e tyre ne nje praktike per vitin 2014;

image

- Shumica e te rinjve jane optimist per te ardhmen, e se do te gjejne pune se shpejti.

image

- 22% jane aktualisht te punesuar (kohe te plote/te pjesshme), nje ulje qe prej vitit 2011, kur 35% ishin te punesuar.

image

- Mbi 40% nuk punojne ne fushen e kualifikimit/diplomimit. Vetem 30% munden.

image

- Gjysma deshirojne te punesohen ne sektorin publik, 1/3 ne sektorin privat.

image

image

- Pjesa me e madhe mendojne se puna gjendet nepermjet njohjeve e lidhjeve, ndjekur nga arsimimi, aftesite profesionale dhe lidhjet politike. Fati eshte me i fundit faktor.

image

- Studentet shpenzojne me pak kohe per te studiuar.

image

 

 http://www.fes-tirana.org/media/publications/pdf-files/2015/t-150915-albanien-youth-eng.pdf

Friday, October 23, 2015

Indeksi i çmimeve për shërbimet arsimore 2014-2015

 

Sipas Instat (http://www.instat.gov.al/al/themes/%C3%A7mimet.aspx?tab=tabs-5) çmimet në shërbimin arsimor kanë filluar sërish të rriten për 3-mujorin e tretë, rreth 0.5 në shtator.

image

 

09-14 10-14 11-14 12-14 01-15 02-15 03-15 04-15 05-15 06-15 07-15 08-15 09-15
Pije alkolike dhe duhan -0.1 0.8 2.5 0.7 0.5 1.0 0.4 0.5 0.2 0.3 -0.3 0.2 0.0
Veshje dhe këpucë 0.6 2.4 0.9 -0.6 -0.1 -1.7 -0.7 -0.1 -0.3 -0.5 -0.5 -0.9 0.1
Shëndeti 0.0 0.0 0.4 -0.4 0.7 0.7 0.0 0.4 0.0 -3.1 0.4 0.0 0.3
Transporti -0.2 -0.5 -0.4 -2.2 -1.5 0.7 1.0 0.8 0.3 0.4 0.4 -0.7 -0.8
Argëtim dhe kulturë 0.8 -0.4 -0.1 -0.2 0.2 0.4 -0.1 0.0 0.1 -0.1 -0.4 0.2 0.9
Arsim 0.4 9.6 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.4 0.5

Thursday, September 3, 2015

Dalin listat e fituesve ne universitetet publike

 

Se fundmi AKM ka nxjerre listat e fituesve te programeve te studimit ne universitetet publike. Me poshte paraqitet panorama per universitetet publike. Piket minimale jane me te uletat ne Universitetin e Gjirokastres (Matematike-Fizike) dhe Universitetin e Tiranes (Administrim Biznesi ne Sarande), ndersa me te larta ne Universitetin e Mjekesise.

Ne vendimin e qeverise per kuotat  (http://www.arsimi.info/2015/07/shpallen-kuotat-e-pranimeve-te.html) ishin miratuar 289 programe. .

Raundi i parë

Tabela me poshte paraqet piket mesatare për raundin e parë. Nga mesataret jane perjashtuar programet e sportit, artit dhe arkitektures qe jane me konkurs dhe nuk jane te njejta me piket e matures shteterore.

 

Universiteti 2015 Programe Mesatare Median Minimum Maximum Devijim standard
UNIVERSITETI I ARTEVE TIRANË 25 55 55 38 83 14
UNIVERSITETI I SPORTEVE TË TIRANËS 2 65 65 59 71 8
UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” 18 3644 3891 2406 4105 542
UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” 22 3837 3825 2601 5279 592
UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” 26 3837 4268 3642 5157 1462
UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” 27 4004 3982 2853 4729 376
UNIVERSITETI I ELBASANIT “Aleksandër Xhuvani” 39 4229 4280 3537 5010 767
UNIVERSITETI I DURRËSIT “Aleksandër Moisiu” 42 4360 4656 4090 5470 1268
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 19 4774 4676 3924 5806 503
UNIVERSITETI I TIRANËS 36 5349 5422 2466 6510 762
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 22 5812 5883 5069 6654 520
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 9 6313 6377 5590 6726 382
Total 287 4640   2406 6726  

 

Ne krahasim me vitin 2014 piket minimale ishin ne Universitetin e Vlores ne Informatike.

Universiteti - 2014 Mesatare Median Minimum Maximum Std. Deviation
UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Cabej” 3562 3551 2555 5210 668
UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” 3635 3815 2550 4852 599
UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” 3704 3823 2394 5716 686
UNIVERSITETI I ELBASANIT “Aleksandër Xhuvani” 4118 4126 2894 4768 336
UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” 4158 4181 2587 5132 489
UNIVERSITETI I DURRËSIT “Aleksandër Moisiu” 4520 4513 3801 5341 305
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 4615 4518 3957 5723 470
UNIVERSITETI I TIRANËS 5224 5145 4233 6411 456
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 5423 5261 4772 6556 540
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 6076 6204 5018 6641 457
Total 4479 4423 2394 6641 836

 

 

Raundi i dytë

Përditësuar më 18 Tetor 2015

Në raundin e dytë bi në sy se Universiteti i Tiranës, në programin e studimit “Administrim Biznesi” në Sarandë ka pranuar studentë me notën 5 ose 6 (2491 pikë), ndërsa në Tiranë ky program kërkon notën tetë e lartë (5747). 

Universiteti 2015 N Minimum Maximum
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 9 5,656.18 6,699.70
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 19 4,009.99 5,658.52
UNIVERSITETI I ARTEVE TIRANË 5 42.71 72.93000
UNIVERSITETI I DURRËSIT “Aleksandër Moisiu” 40 4,103.98 84.9
UNIVERSITETI I ELBASANIT “Aleksandër Xhuvani” 38 3,701.50 5,193.02
UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” 18 2,603.70 4,556.84
UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” 22 3,229.84 4,907.35
UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” 25 3,607.22 5,079.35
UNIVERSITETI I SPORTEVE TË TIRANËS 1 60.51 60.51
UNIVERSITETI I TIRANËS 36 2,491.25 6,409.33
UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” 27 2,914.65 4,797.34
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 22 4,940.18 6,583.63
Total 262 2,491.25 84.9

 

Nder 50 programet qe kane kerkuar pike me te larta per vitin 2015 jane si me poshte.

Universiteti Kodi Programi i Studimit Pikët
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 37 Mjekësi e Përgjithshme 6725.86
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 39 Stomatologji 6671.73
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 85 Inxhinieri Informatike 6654.09
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 84 Inxhinieri Elektronike 6621.01
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 86 Inxhinieri Telekomunikacioni 6586.86
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 38 Farmaci 6545.98
UNIVERSITETI I TIRANËS 34 Informatikë Ekonomike 6509.63
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 42 Teknikë e Lartë Laboratorike 6463.47
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 45 Imazheri 6376.72
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 65 Inxhinieri Ndërtimi 6351.69
UNIVERSITETI I TIRANËS 33 Financë 6343.91
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 43 Fizioterapi 6327.86
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 44 Logopedi 6316.36
UNIVERSITETI I TIRANËS 32 Ekonomiks 6316.07
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 68 Arkitekturë (Arkitekt) 6273.40
UNIVERSITETI I TIRANËS 8 Matematikë 6267.55
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 72 Inxhinieri Elektrike (Energjitikë) 6202.91
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 79 Inxhinieri Ekonomike 6121.91
UNIVERSITETI I TIRANËS 7 Bioteknologji 6070.65
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 69 Arkitekturë (Urbanist) 6014.33
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 73 Inxhinieri Mekatronike 5978.98
UNIVERSITETI I TIRANËS 14 Inxhinieri Matematike dhe Informatike 5975.00
UNIVERSITETI I TIRANËS 31 Administrim - Biznes 5971.65
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 67 Inxhinieri Mjedisi 5965.47
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 75 Inxhinieri Matematike 5923.85
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 71 Inxhinieri Elektrike (Automatizim i Industrisë) 5842.34
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 66 Inxhinieri Hidroteknike 5822.18
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 48 Financë – Kontabilitet 5806.27
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 40 Infermieri e Përgjithshme 5796.44
UNIVERSITETI I TIRANËS 10 Informatikë 5789.58
UNIVERSITETI I TIRANËS 15 Teknologji Informacioni dhe Komunikimi 5749.97
UNIVERSITETI I TIRANËS 6 Biologji 5744.33
UNIVERSITETI I TIRANËS 29 Shkenca Politike 5630.27
UNIVERSITETI I TIRANËS 16 Gjuhë Angleze 5604.98
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 70 Inxhinieri Gjeodezi 5604.95
UNIVERISTETI MJEKËSOR I TIRANËS 41 Mami 5589.71
UNIVERSITETI I TIRANËS 4 Gazetari 5556.59
UNIVERSITETI I TIRANËS 30 Administrim dhe Politika Sociale 5529.04
UNIVERSITETI I TIRANËS 25 Psikologji 5518.19
UNIVERSITETI I TIRANËS 36 Drejtësi 5501.40
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 50 Informatikë Biznesi 5493.12
UNIVERSITETI BUJQËSOR I TIRANËS 51 Ekonomiks i Aplikuar 5475.17
UNIVERSITETI I DURRËSIT “Aleksandër Moisiu” 222 Financë -Kontabilitet 5469.82
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 76 Inxhinieri Mekanike 5463.05
UNIVERSITETI I TIRANËS 3 Gjuhë - Letërsi 5452.81
UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANËS 82 Inxhinieri Gjeoinformatikë 5429.20
UNIVERSITETI I TIRANËS 11 Kimi 5423.88
UNIVERSITETI I TIRANËS 26 Punë Sociale 5420.63
UNIVERSITETI I TIRANËS 12 Kimi dhe Teknologji Ushqimore 5367.28
UNIVERSITETI I TIRANËS 28 Sociologji 5338.36

Programet me pikët më të ulëta në raundin e dytë dhe universitetet respektive. 

Nr. Universiteti Programi Piket
1 UNIVERSITETI I TIRANËS Administrim- Biznes ( Sarandë) 2491.25
2 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Histori dhe Gjuhë Italiane 2603.7
3 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Gjuhë Letërsi Italiane 2829.38
4 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Fizikë 2914.65
5 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Matematikë - Fizikë 3106.8
6 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Inxhinieri Agronomike 3229.84
7 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Matematikë - Fizikë 3239.79
8 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Gjuhë dhe Kulturë Frënge 3243.66
9 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Mjekësi e Bimëve dhe Hortikulturë 3294.86
10 UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” Pikturë e grafikë 35.89
11 UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” Gjuhë Frënge 3607.22
12 UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” Fizikë 3638.15
13 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Matematikë-Informatikë 3655.11
14 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Matematikë 3655.79
15 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Fizikë dhe Teknologji Informacioni 3659.6
16 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Inxhinieri Navale 3670.79
17 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Agrobiznes 3671.2
18 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Navigacion 3676.77
19 UNIVERSITETI I ELBASANIT “Aleksandër Xhuvani” Gjuhë Shqipe dhe Rome 3701.5
20 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Menaxhim 3716.63
21 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Kontabilitet 3725.56
22 UNIVERSITETI I KORÇËS “Fan S. Noli” Administrim Biznesi në Turizëm 3725.79
23 UNIVERSITETI I VLORËS “Ismail Qemali” Kimi 3731.85
24 UNIVERSITETI I SHKODRËS “Luigj Gurakuqi” Matematikë 3731.9
25 UNIVERSITETI I GJIROKASTRËS “Eqrem Çabej” Gjuhë Letërsi dhe Qytetërim Grek 3767

Sunday, February 8, 2015

Mbi pranimet - diskutim mbi projekt-ligjin

 
Arjan Shahini
8 Janar, 2014

Një pjesë e kritikës ndaj projekt-ligjit të arsimit të lartë merret kryesisht me pranimet në universitete. Disa eksponentë të shquar të Universitetit të Tiranës si Shezai Rrokaj, Fakulteti i Historisë dhe Filologjisë, mendojnë se pranimet duhet të jetë kompetencë e universitetit, pasi studentët vijnë me mangësi të theksuara nëpërmjet sistemit të përqendruar të shpërndarjes [shih diskutimin].

Problemi me këtë qëndrim është mungesa e logjikës dhe e argumentit empirik, sepse:

1. mekanizmi i shpërndarjes së studentëve nuk ndryshon cilësinë e tyre;
2. Universitetet kanë dëshmuar se nuk i administrojnë më mirë;
3. Pranimet janë pjesë e politikave të qeverisë (nëpërmjet kuotave e tarifave).

Studentët shqiptarë janë ata që janë, me ato rezultate në maturë apo në shkollën e mesme. Prof. Dr. Rrokaj nuk mund të ndryshojë popullatën. Ndryshimet nga një provim mature në tjetrin nuk janë të mëdha sa i përket shpërndarjes se rezultateve të maturës. P.sh. shihni shpërndarjen e mesatares në vitin 2010-2014, mbi 50% janë poshtë notës 6. Ky është niveli i studentëve tanë.



Ndërsa Universiteti i Mjekësisë dhe Universiteti i Tiranës kanë gjithsesi përqendrimin më të madh të studentëve me pikët më të larta (shih grafikun më poshtë). Studentët më të mire janë përqendruar në tre universitete (Mjekësi, UT dhe UPT) dhe në programet që premtojnë në tregun e punës (Mjekësi, Inxhinieri Informatike, Inxhinieri Elektronike etj. kanë mbi 6000 pikë, nota mbi 9).
clip_image003

Nga 2013 në 2014 mesatarja e pikëve për tu pranuar në universitetet publike nuk ka ndryshuar shumë. Ka një rritje të pikëve mesatare nga viti 2014, por në disa universitete kjo është gjithashtu poshtë notës 6.

clip_image005

Për programet e letërsisë, në fushën e Prof. Dr. Rrokaj, pikët maksimale dhe minimale (ndër pikët e studentëve të fundit) për tu pranuar në programet janë poshtë notës 6. Pra vetëm nëse numri i studentëve për fakultetet e letërsisë do të reduktohej ndjeshëm, atëherë fakulteti do të mund të tërhiqte studentë të mire. Pikët maksimale në 2014 për letërsinë ishin 5371 dhe minimale 2785, midis notes 8 dhe 5 (mesatarja 4335 dhe median 4217, ndërmjet notës 6.5-7). Pra fakulteti i letërsisë në UT nuk konkurron për studentë me fakultetin e shkencave të natyrës apo ndonjë profesion teknik, por me të ngjashmit në universitet rajonale të Durrësit, Elbasanit, Shkodrës dhe Gjirokastër, ku nota mesatare është edhe më e ulët.

clip_image007

Ndërsa në vend që universitet publike të zotohen të përmirësojnë studentët me programe të posaçme, ato kërkojnë kontrollin e numrit të studentëve. Deri në vitin 2006, përpara prezantimit të maturës shtetërore, universitetet kishin dështuar në dy aspekte: në administrimin e provimeve të pranimit, ku dihen rastet e korrupsionit me shitjen e tezave; dhe në zgjerimin e arsimit të lartë. Edhe sot, kur universitetet administrojnë pranimet në ciklin e tretë përfliten për vonesa dhe korrupsion, si në Universitetin e Mjekësisë dhe Fakultetin e Juridikut në UT për specializimet e doktoratat.

Edhe para provimit të maturës cilësia e studentëve nuk ka qenë për tu lavdëruar. Mjafton të shikohen përqindjet e studentëve të diplomuar. Në Shqipëri diplomimi në varësi të institucionit është mesatarisht 35%. Në vitin 2004 ka qenë 14%, e madje është rritur që prej 2007. Pra vetëm 35% e studentëve të regjistruar diplomohen brenda një periudhë 6 vjeçare nga koha e regjistrimit. Mesatarja për vendet e OECD-së është 40% (OECD, 2010, shih tabelën më poshtë për krahasim me vendet e rajonit).
clip_image009

clip_image011
Burimi: Banka Botërore, 2014, Shqipëria nga unë.

Nga ana tjetër qeveria duhet të jetë e ndërgjegjshme se, nëse do të pranoheshim studentë me mesatare mbi 6.5, atëherë numri i studentëve për kohortë do të zvogëlohej me mbi 60% (nëse do të bazoheshim mbi shpërndarjen e mesatares së maturës, nga 40 000 aplikantë do të pranoheshin rreth 25 000). Sistemi do të përgjysmohej dhe do të sillte pasoja për universitetet publike dhe për studentët. Sidomos tani kur qeveria kërkon të tërhiqet nga financimi dhe ti hapë rrugë kreditimit të studentëve ky numër do të zvogëlohet edhe më tej.

Qeveria duhet ndërkohë të rrisë numrin e të diplomuarve për arsye të rritjes së kapitalit njerëzor e zhvillimit ekonomik që premton arsimi i lartë, por edhe për hir të aspiratave individuale. Historikisht arsimi i lartë ka qenë për një numër të vogël, dhe tanimë është e qartë se vetëm pasi qeveria e Partisë Demokratike morri në dorë pranimet, u rrit numri i studentëve.

Autonomia e institucioneve duhet respektuar, por nga ana tjetër arsimi i lartë është e mire publike dhe nuk mund të kthehet në privilegj në duart e akademikëve. Për këtë vlen të sqarohet misioni i universiteteve dhe i prioriteteve. (P.sh. a do të përparohet në kërkim apo në dhënien e shanseve të barabarta? Në zhvillimin rajonal, ku kërkohet që studentë cilësorë të qëndrojnë në vendbanimet e tyre e të mos dynden në Tiranë, apo në shtresëzimin e institucioneve, disa elitare e disa teper problematike?).

Siç është propozuar në projekt-ligj, institucionet pritet të kontribuojnë në zhvillimin ekonomik të vendit. Se sa mund të ndikojë forma e organizimit dhe menaxhimit në kryerjen e këtij misioni është tjetër diskutim. Për sa kohë qeveria është zgjedhur nga populli, dhe ka votat në parlament, ka të drejtë ta imponojë këtë mision.

Politikat e qeverisë për arsimin e lartë nuk prekin vetëm institucionet, por ekonominë e vendit dhe të ardhmen. Gjithashtu qeveria është përgjegjëse ndaj popullit, elektoratit, jo vetëm ndaj interesave të disa akademikëve që i trajtojnë institucionet publike si kuvli të tyre. Lirinë akademike pedagogët ta kërkojnë në interesat e tyre, e të mos ngatërrohen në përgjegjësitë e qeverisë. E qeveria është e këshilluar ta mbajë këtë mekanizëm sidomos për ciklin e parë të studimeve.

Tuesday, May 27, 2014

Reforma në arsimin e lartë – Personeli Akademik (2.2)

 

Sipas Xhaferri and Brankovic (2013) personeli akademik i matur sipas FTE (full time equivalent) u rrit me 50% që prej vitit 2007 (nga 5 707 në vitin 2007, në 10 652 në 2012). Me këto shifra raporti student-pedagog në rang republike ka qëndruar i njëjtë (13:1), por ndryshon shumë ndër institucione. Numri i studentëve është rritur mesatarisht me 15% në vit ndërsa ai i personelit me 13%. Rritja e numrit të studentëve në universitetet publike është administruar kryesisht me rritjen e personelit me kohë të pjesshme, siç vërehet nga figura 1, që tregon numrin e personelit akademik për periudhën 2004-2011.

clip_image002

Në Universitetin e Tiranës gjatë 2009-10 vetëm 50% e personelit ishin me titullin akademik Dr. e sipër, ndërsa në 2012 ishin vetëm 36%, ku raporti më i ulët ishte në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja (7%). Në 2012 mbi 54% e personelit akademik ishin punësuar me kohë të pjesshme (joefektiv). Bazuar mbi metodën e përllogaritjes në renditjen e universiteteve nga US News, raporti student-pedagog është më i larti në Fakultetin e Shkencave Sociale (rreth 48.5 :1) dhe në Fakultetin e Juridikut (43:1), ky ka edhe një raport shumë të lartë udhëheqës për doktorantë (12:1), në kundërshtim me kuadrin ligjor që e përcakton maksimumi 5:1. Vetëm Fakulteti i Mjekësisë, sot Universiteti Mjekësor, ka një raport të pranueshëm studentë-pedagog (10:1). Raporti student-pedagog ishte mbi 40 me 1 në universitetet e Shkodrës, Durrësit, Korçës, Vlorës dhe Elbasanit për vitin 2011-12.

clip_image004

Numri i personelit që rekrutohet në universitetet publike kontrollohet nga qeveria pasi ato operojnë në bazë të ligjit të buxhetit. Edhe përse universitetet publike nuk marrin fonde shtesë për programet e doktoratës, kuotat për këto programe vendosen nga qeveria. Ndërprerja e programeve të doktoratës dhe e procedimit të njohjes së titujve akademikë gjatë 2007-09 uli raportin e pedagogëve me titull në institucione, por që prej 2009 janë rreth 2600 studentë të regjistruar në programet e doktoratës, prej të cilëve 63% në UT.

Sa i përket promovimit, neni 47 i ligjit (2007) njeh pesë tituj akademik për personelin mësimdhënës dhe të kërkimit shkencor (profesor, prof. asociuar, docent, lektor dhe kërkues) dhe një titull për anëtarët e Akademisë së Shkencave (akademik). Autoriteti për administrimin e titujve i përket Këshillit të Profesorëve. Titulli “profesor” përfitohet pas vlerësimit të Këshillit të Profesorëve dhe më pas miratimit të komisionit ministror me anëtar të caktuar nga ministri dhe të njohur në komunitetin akademik (VKM, nr. 467-2007). Por kuadri aktual ligjor ka një problem sa i përket kompetencave të qeverisë për dhënien e titujve akademikë. Qeveria miraton pagat sipas titujve akademikë, por statusi ligjor i titullit është i paqartë, pasi ai nuk është i njësuar me “gradën”. Titulli akademik është një pozicion pune dhe jo medoemos “gradë”, siç përdoret në ushtrinë tonë ose gjetkë në komunitetin akademik. E nëse titulli “profesor” është i varur nga pozicioni i punës në institucion, atëherë është i pavlefshëm jashtë tij. P.sh. në Gjermani titulli “profesor” ka statusin ligjor të nëpunësit civil dhe përfshin edhe konceptin e gradës (pas Habilitation); një profesor cilësohet i tillë dhe paguhet respektivisht (W3 ose C3) edhe kur punësohet në një tjetër institucion apo është i jashtëm (Gesetz über die Hochschulen des Landes Nordrhein-Westfalen, 28.04.2004). Por në Shqipëri nuk ka ligj që shprehet për statusin ligjor të “profesorit” përveç atij të akademikut, të rregulluar me ligjin e Akademisë së Shkencave. Përveç që qeveria ndërhyn edhe në vendosjen e meritave akademike, një mbetje kjo nga periudha socialiste, tradicionalisht (por jo ligjërisht) interpretimi është që në Shqipëri “titulli” njësohet me “gradën” dhe mbartet edhe jashtë institucionit ku është përftuar. Sipas mendimit tim, udhëzimi i qeverisë për të rregulluar titujt akademikë edhe në institucionet private është i diskutueshëm, pasi titulli akademik është i lidhur me vendin e punës dhe jo “gradën”. Dikush duhet ta sqarojë këtë punë.

Qeveria gjithashtu vendos edhe pagat e shpërblimet e pedagogëve, së bashku me ngarkesën mësimore (Nr. 748/2009 dhe Nr. 467/2007). Në tabelën e mëposhtme paraqitet ngarkesa mësimore dhe pagat sipas titullit akademik dhe funksionit administrativ. Minimumi i orëve të kontaktit (normës) në universitetet publike është 50% (~750 orë) dhe 70% (~1050 orë) e të gjithë orëve totale të mësimdhënies, në varësi të titullit akademik dhe pozicionit administrativ (Nr. 467/2007). Ka një kufi deri në 30% të ngarkesës maksimale për orët shtesë, në mënyrë që të kontrollohet pagesa dhe oreksi i disa akademikëve. Kufiri minimal në javë i orëve në mësimdhënie për vitin akademik është 6 orë në javë; vetëm 5% e personelit mund të përjashtohen nga ky kusht (Nr. 467/2007).

clip_image006

Sa i përket buxhetit të shpenzuar për personelin në universitetet publike ka dallime të mëdha ndërmjet UT dhe universiteteve rajonale. Në vitin 2012 UT planifikonte të shpenzonte rreth 93% të fondit të pakushtëzuar (shtetëror) për personelin akademik (paga dhe kontributet e sigurimeve shoqërore). Fondi i qeverisë në 2012 mbulonte vetëm 46% të të gjitha shpenzimeve. Në 2011 kostot e personelit në UT zinin mbi 35% të të gjitha shpenzimeve (për krahasim në Akademinë e Arteve dhe Universitetin e Gjirokastrës janë mbi 80%). Në vitin 2012 UT synonte të përdorte rreth 30% të të ardhurave për të mbuluar shpenzimet e personelit. UT ka rreth 1352 personel ekuivalent me kohë të plotë {FTE = 967 personeli me kohë të plotë + 1/3 (1156 personeli me kohë të pjesshme)}. Metodat e përllogaritjes së personelit “ekuivalent me kohë të plotë” janë të ndryshme, p.sh. një përllogaritje më e saktë do të ishte në bazë të ngarkesës së normuar vjetore dhe programit të studimit në kreditë (ECTS).

Shënim mbi të dhënat: Të dhënat janë nga Vjetari Statistikor i MAS 2009-10, 2010-11, plan-buxheti i UT-ës për vitin 2012 dhe INSTAT (2014). Statistikat e INSTAT (2014) me ato të Universitetit të Tiranës nuk korrespondojnë, p.sh. për periudhën 2011-12 INSTAT raporton 1671 studentë doktorate, ndërsa UT=1621. Mospërputhja dëshmon se INSTAT nuk ka ndërmarrë një analizë se sa korrespondojnë kuotat e miratuara nga qeveria me numrin faktik të studentëve të regjistruar në universitetet publike. Gjithashtu, përllogaritjet e paraqitura në plan-reformë mund të jenë të gabuara, p.sh. Gjonca (fq. 13) ka shifra ndryshe nga ato të INSTAT (2014) për vitet 2006-09 dhe 2010-12. Ose, në vitin 2010-11 qeveria (VKM, Nr.586-2010) miratoi 23,534 kuota për studime me kohë të plotë dhe 8,610 me kohë të pjesshme, ndërkohë që MAS në vjetarin statistikor 2010-11 ka raportuar 27,650 të regjistruar për vitin 2010-11. Sa i përket të dhënave financiare, në të gjitha universitetet publike mungon transparenca e shpenzimeve për vitet e kaluara. Të dhënat e mia janë siguruar jo zyrtarisht pasi nuk ka asgjë publike për shpenzimet në detaje si koston për student, koston për kredit, kostot e personelit akademik, investimet kapitale etj.)

Xhaferri, E., & Brankovic, J. (2013). Country Report: Albania NORGLOBAL Programme: Norwegian Research Council.

Monday, April 28, 2014

Mbi historinë e arsimit të lartë në Shqipëri 1946-68

 

Duro, Çlirim (2012) Arsimi i Lartë në Shqipëri 1946-68. Universiteti i Tiranës. (Disertacion)
Krahasimet, grafikët dhe tabelat me statistikat ndërkombëtare apo ato aktuale janë nga blogu
image
Diskutimet nëpër gazeta mbi masivizimin e dhe uljen e cilësisë në arsimin e lartë jo pak herë nisen nga një romantizim i së kaluarës apo nga dëshirat elitiste për të kufizuar aksesin në arsimin e lartë. Por një vështrim historik mbi zhvillimi e arsimit të lartë në Shqipëri ndihmon për të kuptuar se ky sistem relativisht shumë i ri po has të njëjtat probleme sikur në fillesat e veta. Dhe megjithatë shqiptarët e arsimuar në vitet 1970-1990 janë krenar për arsimimin e tyre që është trashëgimi e atyre përpjekjeve fillestare. Kritikët e brezit tim, që nuk e kanë përjetuar ngritjen e sistemit të arsimit të lartë në Shqipëri gjatë periudhës socialiste, duhet të jenë shumë të kujdesshëm në vlerësimin e situatës së sotme. E kaluara na jep argumente për optimizëm.
Çlirim Duro, një nga specialistët e pakët në fushën e akreditimit dhe vlerësimit të jashtëm në Shqipëri, nëpunës prej vitesh pranë Agjencisë së Akreditimit të Arsimit të Lartë ofron pikërisht perspektivën historike për të vlerësuar gjendjen e sotme të arsimit të lartë në Shqipëri. Vepra e tij “Arsimi i Lartë në Shqipëri 1946-68”, shkruar në kuadër të disertacionit për titullin Doktor i Shkencave në vitin 2012 në Universitetin e Tiranës, paraqet fillesat dhe zhvillimin e arsimit të lartë në Shqipëri për atë periudhë.
Studimi mbart vlera për historikun e zhvillimit të arsimit të lartë dhe shkencës (kapitulli i fundit) në Shqipëri. Por periudha e zgjedhur është e shkurtër dhe metoda është ajo kronologjike (vertikale) dhe jo tematike (horizontale). Referencat dhe ndonjë analizë krahasuese mbi situatën aktuale mungojnë, por duket sikur tematika që përshkon të gjithë studimin lidhet me përpjekjet e qeverisë për të rritur numrin e studentëve dhe të programeve të studimit (për kuadro të kualifikuar në mësuesi e prodhim, për të mundësuar indoktrinimin apo edhe thjeshtë për ambiciet kombëtare si në rastin e fakulteteve të gjuhësisë). Duro nuk ngurron të vlerësojë e analizojë me sy kritik politikat e qeverisë. Përshtypja ime është se në tërësi studimi bazohet mbi dokumente zyrtarë dhe kjo ka kufizuar diapazonin e veprës pasi është lënë jashtë vështrimit përjetimi personal i studentëve, pedagogëve dhe administratorëve.
Fillimisht Duro paraqet një histori të shkurtër (rreth 20 faqe) të arsimit në Shqipëri. Në këtë seksion ai nuk mund ti shpëtojë metaforave të historiografisë të socializmit shqiptar, kombinuar me raste me terma moderne. Sipas tij “përpjekjet dhe vizioni për ndryshime janë ushqyer, frymëzuar dhe mbështetur në traditën arsimdashëse të popullit dhe në jetën dhe veprën e bijve më të shquar që e bënë arsimin pishtar për liri, dituri dhe progres(fq. 7). Ose se “lufta e tij [popullit] me pushkë për pavarësi e çlirim nga zgjedha e huaj nuk është ndarë asnjë herë nga lufta me penë, nga përpjekjet për zhvillimin e arsimit e të kulturës kombëtare” (fq. 8); “lufta për çrrënjosjen e analfabetizmit”(fq. 18) etj. Këto ose shprehin qëndrimin e autorit, ose burimet (si E. Kambo, H. Beqja etj.) janë përdorur pa reflektim. P.sh. tek përmend importimin e ideologjisë fashiste në shkolla, Duro komenton se këto përpjekje për imponim hasën në “rezistencën e forcave përparimtare” (fq. 12). Autori nuk pyet se cilin ishin “këto forca përparimtare” dhe se a mund të cilësohej fashizmi forcë reaksionare në kontekstin ekonomiko-social shqiptar; gjithashtu nuk përmendet nëse u ndërtuan shkolla gjatë pushtimit italian. Autori nuk permend as që Italia fashiste kishte kontribuar në themelimin Institutit për Studime Shqiptare (1940), i emërtuar më pas Instituti i Studimeve (1946) dhe Instituti i Shkencave (1947) (Michael Schmidt-Neke, 2006, Albanische Hefte 1).

Zhvillimi jashtëzakonisht i shpejtë i arsimit në Shqipëri, e gjetkë në botën komuniste, cilësohet me të drejtë arritja më e madhe e sistemit socialist. Studiuesit shqiptarë vendosen në siklet që njëkohësisht të njohin meritat e sistemit në këtë aspekt dhe të analizojnë efektet e sistemit arsimor mbi indoktrinimin e brezave. Duro nuk bën përjashtim. P.sh. gjatë analizës së reformës në arsimin parauniversitar (Ligji mbi Reformën Arsimore në Shqipëri, 1946) Duro nuk mund të qartësojë dallimin ndërmjet përshkrimit të objektivave të reformës dhe analizës apo vlerësimit të saj nga studiuesit e mëvonshëm. P.sh. Duro vlerëson synimet demokratike të reformës apo ndarjen “kategorike të shkollës nga kisha dhe nga feja ... si një nevojë urgjente .. dhe një hap të madh” për zhvillimin e vendit” por më tej e kundërshton këtë veprim duke i quajtur si synime “nonsense demokratike të reformës” dhe keqpërdorim të pushtetit për çështje propagandistike (fq. 23). Sipas autorit “ishte pikërisht kjo propagandë që vlerat emancipuese e përparimtare të reformës i deklaronte vend e pavend, duke i lidhur vetëm me vijën politike, me meritat e PKSH.” (fq. 23). Duro nuk arrin të artikulojë çështjen që çdo sistem politik e bazon legjitimitetin e tij (dhe propagandën) mbi bazën e suksesit në zbatimin e politikave përparësore (arsimin, ekonominë, industrializimin, tufëzimin apo fushatat anti-korrupsion etj.). Vlerësimet jashtë këtij kuadri historik e teorik të legjitimitetit janë ahistorike.
Linguistët ndoshta argumentojnë ndryshe, por unë mendoj se përdorimi i “së ardhmes së shkuar” në rrëfimin e ngjarjeve të shkuara e pështjellon lexuesin. Autori përdor gjerazi “të ardhmen e përparme”. P.sh. “në shkollat e vendit do të futej lënda e re mësimore ... gjuha italiane do të bëhej ... do të mbizotëronin ... do të ishte” (fq. 12).
Duro merret me disa aktorë që i ai konsideron kyç në hartimin e politikave apo nismave për krijimin e institucioneve, por e lë lexuesin në injorancë për të tjerë. P.sh. ai flet gjatë për S. Malëshovën që kryesoi nismën për hapjen e institucionit të parë të arsimit të lartë, Institutit Pedagogjik 2-vjeçar në 1946. Ndërsa Nga faqja 35 deri ne 42 merret me promemorien për themelimin e fakultetit të gjuhës dhe letërsisë nga një grup pune i ministrisë së arsimit në vitin 1947 (anëtarë E. Çabej, fq. 35). Grupi shpalosi një plan 5 vjeçar për realizimin dhe autori tregon problemet që kishin vërejtur anëtarët si mungesa teksteve dhe e personelit akademik. Por në vijim nuk dëgjojmë më për këtë grup apo ndikimin e projektit të tyre mbi themelimin e fakultetit me të njëjtin emër në Universitetin e Tiranës, themeluar në 1956. Ndërsa në një çast (fq. 51) përmend të gjithë drejtuesit e katedrës të Institutit të Lartë Pedagogjik 4-vjeçar të sapo themeluar (1952), por nuk thotë asgjë mbi drejtuesit (rektorët) e instituteve dhe ministrat e asaj periudhe. Për themelimin e Universitetit Shtetëror të Tiranës historia paraqitet sikur është rezultat i Byrosë Politike, mungojnë hulumtimet mbi ndikimin e personave konkretë, mbi projektet alternative dhe konfliktet ndërmjet përfaqësuesve.
Autori nuk kritikon problematikat me statistikat zyrtare dhe nuk i paraqet ato sipas treguesve ndërkombëtarë. P.sh. Tabela 1 (fq. 45) e bazuar mbi vjetarin statistikor 2002-03, tregon për tre institucione të arsimit të lartë gjatë 1950-51. Autori nuk qartëson nëse ka një gabim në këtë tabelë, pasi ai vetë dëshmon se institutet e larta të pedagogjisë, politeknikut dhe ai bujqësor u çelën në vitin akademik 1951-52 (fq. 47), dhe gjatë 1950-1 ishte vetëm Instituti Pedagogjik 2-vjeçar. Gjithashtu në tabelën që i atribuohet Vjetarit Statistikor 2002-03, shifra e studentëve për këtë periudhë është paraqitur në total 254, ndërsa referuar arkivës del se kanë qenë regjistruar 165 studentë në total për të tre institutet (përkatësisht 47, 44 dhe 74, fq. 52). Paqartësi ka edhe në shifrat e studentëve shqiptar që studionin jashtë vendit (767 në 1950, 139 në 1952, fq. 53, dhe në 1956 del numri 883, fq. 56?). Gjithashtu disa referenca për shifrat janë marrë nga vendimet e Këshillit të Ministrave, që janë planifikime kuotash dhe jo shifra reale (prandaj ka një rritje të pasqaruar të numrit të përgjithshëm të studentëve nga 1595 studentë në vitin 1956, fq. 56, në 1923 studentë për vitin 1957, fq. 67). Sidoqoftë, atëherë e merrnin seriozisht planin, nga 7% rritje që ishte planifikuar, numri studentëve nga viti 1951 (208 studentë) u rrit me thuajse 7-fish në 1955. Ndërsa tabela 10 (fq. 110) mbi shifrat e studentëve të diplomuar nuk vihet përballë atyre të regjistruar për të llogaritur përqindjen e të diplomuarve (por del jo qartë në fq. 126). Tabelat disa herë nuk shoqërohen me informacione shtesë poshtë tyre, si për burimin apo interpretimin, dhe ka raste kur janë të paqarta.
Në vitin 1946/7 raportuan 53 studentë; në 1950/1=208 (ose 304); 1952/3=391; 1954/5=1429; 1955/6=1595 (ose 3411); në 1956/7=1923; 1960/1=6700 (ose 6703); në 1962-63=11,687; në 1970/1=25469. Shifrat tregojnë një rritje vjetore mesatare prej 123%.
Duro (2012) Të dhënat kontradiktore (ose të paqarta) nga statistikat zyrtare.
image
Ndërsa për të merakosurit nga masivizimi, njoftohet se nga viti 1994-2012 rritja mesatare ka qenë rreth 11% për të gjithë sistemin, me variacione mbi 17% gjatë 2003-2007. Ndërsa arsimi privat ka pasur një rritje mesatare deri në 80% (sot zë rreth 21% të numrit të studentëve). Nëse dikush është i frikësuar nga zgjerimi i sistemit arsimor sot, le të mendojë për ato vite.
image
Siç edhe paraqitet nga Duro (fq. 129), pas viteve 60 rritja e aksesit realizohej me anë të sistemit të korrespondencës (arsimimi i proletariatit!). Në 1960 mbi 47% e studentëve studionin pa shkëputje nga puna, ndërsa në vitin 1970 ishin gati 58%.
image
Sipas Barro & Lee (2010) frekuentimi i arsimit të lartë për moshat 20-24 dhe 25-29 vjeç ishte thuajse i barabartë (1960, 4.73% me 3.21%) deri në vitet 2000, por në krahasim me vendet e tjera të rajonit dhe lindjes Shqipëria ishte ende mbrapa.
Barro & Lee (2010), Total population, 15 years and over - Percentage of Complete Tertiary Schooling Attained in Pop - Age Group, 15 and older
image

Duro ka hulumtuar shumë mirë disa prej problematikave më shqetësuese për sistemin e arsimit të lartë të asaj periudhe. P.sh. ndikimin partiak mbi përbërjen klasore të studentëve nëpërmjet kuotave të paravendosura. Kuotat përcaktoheshin sipas përkatësisë në parti apo bashkimeve rinore gjendjes ekonomike e klasore dhe gjinisë (fq. 65).
Vëmendje të veçantë autori i ka kushtuar (1) mungesës së literaturës apo indoktrinimit të saj; (2) personelit pedagogjik (mangësisë, shpërblimit të dobët, cilësisë, trysnisë politike, problemit të strehimit etj.); (3) infrastrukturës kërkimore; dhe (4) cilësisë së studentëve.
P.sh. siç dëshmohet në studim përgatitja e studentëve ka qenë një shqetësim për institucionet e arsimit të lartë, sidomos për ata studentët që nuk vinin nga gjimnazet, pasi kalueshmëria e tyre ishte shumë e ulët, deri në 82% në vitin e parë (fq. 71). Ndërsa sipas Duros, përqindjet e diplomimit në fakultetet e shkencave ishin shumë të ulëta (në degën e inxhinierisë mekanike ishte 32 % brenda 4 vjetëve; në degën e ndërtimit 30%, në fakultetin ekonomik 40% etj., fq. 127).
Unë prirem të besoj se përzgjedhja klasore e studentëve ishte një prej shkaqeve të cilësisë së dobët. Duro përmend edhe çështjen e përgatitjes së maturantëve (çka përbën edhe sot një shqetësim), problemet me mbingarkesën dhe cilësinë e personelit akademik apo mungesat në bazën materiale. Por autori zgjatet shumë të interpretojë se vështirësitë që hasnin studentët shkaktoheshin nga programi mësimor i ngarkuar me lëndë të kulturës të përgjithshme (fq. 90-99). Shkarazi ai përmend me fakte edhe shkaqe të tjera si mungesa e pasionit, cilësia e dobët e mësimdhënies etj. Relevante për aktualitetin është se, gjatë viteve 60, siç vëzhgon autori, janë krijuar kurse parapërgatitore (“remedial education” siç njihen në SHBA”) për maturantët. Autori citon udhëzimin e qeverisë se “për përgatitjen e njerëzve të prodhimit për të ndjekur shkollat e larta sipas profilit, do të organizohen kurse 9-mujore pa shkëputje nga puna, pranë shkollave 11-vjeçare të Tiranës [.. Kukësit etj.]”(fq. 112). Kjo mund të jetë zgjidhja dhe sot.
Autori ka cekur shkarazi sistemin e organizimit dhe drejtimit brenda universiteteve, marrëdhënieve të universitetit me shtetin etj. Gjithashtu, dimensioni ndërkombëtar i sistemit të arsimit të lartë është trajtuar në mënyrë sporadike, por kjo vjen nga trajtimi kronologjik që nuk lejon thellimin në dimensione të caktuara. Duro p.sh. paraqet një tablo, edhe pse jo të plotë, mbi kontributin me personel dhe ndikimin e Bashkimit Sovjetik (BS) në modelimin e institucioneve të arsimit të lartë, në tekstet universitare, literaturën shkencore dhe metodikën e mësimdhënies. Sot projektet ndërkombëtare zhvillohen në kuadër të Procesit të Bolonjës dhe integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian (BE).
Përfundimisht, studimi ja vlen të lexohet për çdokënd të interesuar në zhvillimin e arsimit të lartë në Shqipëri, edhe pse komunitetit akademik ende do ti mungojë një vepër referencë në lidhje me tematikat kryesore dhe historinë e arsimit të lartë në Shqipëri.
Publikuar për herë të parë në Peizazhe.com